Sommige veranderingen aan het haar vallen niet op doordat er ineens een kale plek ontstaat. Ze vallen op doordat het haar zich anders gaat gedragen. Bovenop blijft het bijvoorbeeld korter, terwijl de zijkanten zonder moeite doorgroeien. Een pluk aan de voorkant bereikt bijvoorbeeld simpelweg niet meer de lengte die een paar jaar geleden normaal was.
Dat wordt gemakkelijk aangezien voor haarbreuk, een slechte knipbeurt of toeval. Bij erfelijke haaruitval kan er echter iets anders spelen: niet alleen de dikte van afzonderlijke haren verandert, maar ook de tijd die ze krijgen om door te groeien.
Het probleem is niet altijd dat er minder haren groeien
Bij haarverlies denken veel mensen in aantallen. Eerst waren er veel haren, later minder. Zo eenvoudig verloopt patroon haarverlies lang niet altijd.
Een haarzakje kan nog gewoon actief zijn, maar een haar produceren die fijner, korter en minder opvallend is dan vroeger. Daardoor kan een gebied zichtbaar aan volume verliezen zonder dat alle haarzakjes daar verdwenen zijn. Dermatologen noemen dat miniaturisatie.
Juist in een vroegere fase kan dat een vreemd beeld geven. De zijkanten voelen nog stevig en groeien na iedere knipbeurt gewoon uit. Bovenop lijkt het haar daarentegen steeds sneller zijn vorm kwijt te raken. Het verschil zit dan niet alleen in hoeveel haar er groeit, maar ook in wat voor haar elk haarzakje nog produceert.
Hoe lang een haar wordt, hangt vooral af van de groeifase
Hoofdhaar groeit in cycli. Tijdens de groeifase groeit het haar voortdurend door. Die fase kan jarenlang duren. Daarna volgt een overgangsperiode en uiteindelijk een rustfase, waarna het haartje uitvalt en een nieuwe cyclus kan beginnen.
Voor de maximale lengte van een haar is vooral die groeifase belangrijk. Blijft een haar lang in de groeifase, dan krijgt hij simpelweg meer tijd om centimeters te maken. Wordt die periode korter, dan kan het haar in de volgende cyclus minder lang doorgroeien.
Daarom zegt de snelheid waarmee een haar per week groeit niet het hele verhaal. Twee haren kunnen ongeveer even snel groeien, terwijl de ene uiteindelijk veel langer wordt doordat de groeifase maanden of jaren langer duurt.
Bij erfelijke haaruitval verandert de klok
Bij androgenetische alopecia, oftewel erfelijke patroonhaaruitval, worden daarvoor gevoelige haarzakjes geleidelijk kleiner. Dihydrotestosteron, beter bekend als DHT, speelt daarbij een belangrijke rol bij mensen met de juiste genetische aanleg.
Een van de gevolgen is dat de groeifase korter kan worden. Het haar krijgt in een volgende cyclus dan minder tijd om lang en stevig te worden. Tegelijk kan de haarvezel dunner worden. Zo kan een dikke, lange haar in opeenvolgende cycli plaatsmaken voor steeds fijner en korter haar.
In een vergevorderd stadium kan nieuw haar zo fijn en kort worden dat het nauwelijks nog zichtbaar boven de huid uitkomt. Dat verklaart waarom een hoofdhuid er geleidelijk leger kan uitzien, ook al gebeurt er onder de huid meer dan simpelweg het verdwijnen van haarzakjes.
Waarom bovenop anders reageert dan de zijkanten
Het opvallendste bewijs zit soms gewoon op hetzelfde hoofd. Iemand kan bovenop duidelijk dunner en korter haar krijgen, terwijl het haar langs de zijkanten en achter op het hoofd nog steeds dik en lang wordt.
Dat is geen toeval. Haarzakjes zijn niet overal even gevoelig voor androgenen. De follikels in gebieden die kenmerkend zijn voor mannelijke patroonhaaruitval, zoals de haarlijn en kruin, reageren anders dan veel haarzakjes aan de achterkant en zijkanten.
Daarom kan iemand zijn haar aan de zijkant probleemloos tien centimeter laten groeien, terwijl bovenop steeds meer haren kort blijven. Het is ook een belangrijke reden waarom juist haar uit het achterhoofd vaak als donorhaar wordt gebruikt bij haartransplantaties: die haren behouden doorgaans veel van de eigenschappen van het gebied waar ze vandaan komen.
Waarom dit soms op haarbreuk lijkt
Kortere haren worden al snel aangezien voor afgebroken haren. Toch zijn er aanwijzingen waarmee het verschil beter te begrijpen is.
Bij haarbreuk is de haarvezel zelf beschadigd. Dat kan bijvoorbeeld gebeuren door hitte, chemische behandelingen, veel wrijving of sterke trekkracht. De haarvezel breekt dan ergens boven de hoofdhuid af.
Bij miniaturisatie ligt het anders. Het haar kan vanaf het begin al fijner zijn en minder lang in de groeifase blijven. Er hoeft dus helemaal geen moment te zijn waarop een lange haar doormidden breekt. Het nieuw gegroeide haar bereikt simpelweg niet meer dezelfde lengte als zijn voorganger.
Dat verschil is met het blote oog niet altijd eenvoudig vast te stellen. Wie plotseling veel korte haren ziet, kan daarom beter niet automatisch concluderen dat het om breuk of juist om erfelijke haaruitval gaat.
Verschillende lengtes in één kapsel kunnen iets vertellen
Miniaturisatie gebeurt bovendien niet bij ieder haarzakje tegelijk. Daardoor kunnen in hetzelfde gebied dikke lange haren, middelmatige haren en heel fijne korte haren naast elkaar staan.
Voor styling is dat lastig. De langste haren bepalen misschien de vorm van het kapsel, terwijl kortere en fijnere haren nauwelijks bijdragen aan de dekking. Zodra het haar nat wordt of onder fel licht komt, valt het verschil nog sterker op.
Dit verklaart ook waarom iemand soms zegt dat hij technisch gezien nog veel haar heeft, maar het toch niet meer voelt als hetzelfde bos haar. Het aantal zichtbare haren vertelt maar een deel van het verhaal. De diameter en maximale lengte van die haren bepalen mede hoeveel volume ze samen kunnen geven.
Een kapper kan het verschil soms eerder opmerken dan jij
Wie iedere dag naar zijn eigen haar kijkt, went aan kleine veranderingen. Een kapper die om de paar weken of maanden dezelfde hoofdhuid ziet, kan juist merken dat bepaalde delen niet meer op dezelfde manier uitgroeien.
Dat betekent niet dat een kapper de oorzaak kan diagnosticeren. Wel kan het opvallen dat het haar bovenop steeds minder lang doorgroeit, dat er meer fijne haren tussen de dikke haren zitten of dat een kapsel dat vroeger goed werkte ineens moeilijker in model blijft.
Zo’n observatie is interessanter dan alleen de vraag of de inhammen een paar millimeter verder naar achteren staan. Haarverlies kan zich immers ook laten zien in kwaliteit en groeigedrag.
Wanneer behandeling een andere vraag wordt
Een korter kapsel kan het verschil tussen lange en korte haren minder zichtbaar maken, maar verandert de groeicyclus niet. Hetzelfde geldt voor stylingproducten: die kunnen het haar voller laten ogen, zonder iets te veranderen aan de oorzaak.
Wie vaststelt dat er daadwerkelijk sprake is van erfelijke patroonhaaruitval, kan zich los daarvan verdiepen in behandelmogelijkheden. Daarbij komt bijvoorbeeld ook minoxidil foam aan bod. Of een behandeling passend is, hangt af van het type haarverlies en de persoonlijke situatie; het enkele feit dat sommige haren korter blijven is op zichzelf geen diagnose.
Wat je thuis beter kunt volgen dan één losse haar
Eén kort haartje zegt vrijwel niets. Veel interessanter is het patroon over langere tijd. Blijft hetzelfde gebied bovenop structureel korter en fijner? Wordt het verschil met de zijkanten groter? Zijn er steeds meer haren met verschillende diktes in hetzelfde gebied?
Foto’s met dezelfde haarlengte en vergelijkbaar licht kunnen daarbij nuttiger zijn dan dagelijks controleren in de spiegel. Wie echt wil weten wat er gebeurt, kan een dermatoloog bovendien met vergroting laten beoordelen of er verschillen in haardikte en tekenen van miniaturisatie zijn.
Dat geeft een veel beter beeld dan proberen te bepalen of één kort haartje is afgebroken of simpelweg nooit langer is geworden.
Tot slot
Erfelijke haaruitval gaat dus niet alleen over haren die verdwijnen. Een belangrijk deel van het proces kan plaatsvinden terwijl de haarzakjes nog gewoon haren produceren.
Die haren worden alleen geleidelijk fijner en kunnen minder lang doorgroeien. Daardoor ontstaat een opvallend verschil: aan de zijkanten blijft het haar zich gedragen zoals altijd, terwijl bovenop steeds minder haren de lengte en stevigheid van vroeger halen.
Wie dat merkt, kijkt eigenlijk niet alleen naar minder haar. Hij kijkt naar een veranderende groeicyclus. En dat verklaart waarom haarverlies soms al duidelijk aanvoelt voordat er werkelijk een kale plek te zien is.
